Wydziedziczenie jest jedną z instytucji prawa spadkowego. Spadkodawca, który chce wydziedziczyć spadkobiercę, a czyli pozbawić go prawa do zachowku, może dokonać tego wyłącznie w określonych okolicznościach. Naruszenie lub pominięcie, którejkolwiek z przesłanek skutkować będzie nieskutecznością wydziedziczenia. W dzisiejszym wpisie wyjaśniam, czym jest wydziedziczenie oraz jakie przesłanki należy spełnić, aby można było go dokonać.
Czym jest zachowek i jakie ma związek z wydziedziczeniem?
Pojęcie zachowku jest ściśle związane z instytucją wydziedziczenia. W polskim prawie spadkowym mamy dwa rodzaje dziedziczenia – ustawowe i testamentowe. Jeżeli spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu, wówczas jego krewni dziedziczą jego majątek zgodnie z kolejnością przewidzianą w Ustawie.
Jeżeli jednak spadkodawca pozostawił testament, ale pominął w nim najbliższych krewnych, którzy w przypadku dziedziczenia ustawowego mieliby prawo do spadku w pierwszej kolejności, mogą oni żądać zachowku.
Mają oni wówczas prawo do upomnienia się o co najmniej połowę należnej im z ustawy części (dwóch trzecich w przypadku osób małoletnich lub niezdolnych do pracy).
Wydziedziczenie umożliwia pozbawienie, wskazanych przez spadkodawcę osób, możliwości nie tylko samego dziedziczenia, ale także prawa do zachowku. Jeżeli spadkobierca jest w konflikcie z osobami najbliższymi, które są uprawnione do dziedziczenia z ustawy, może skorzystać z instytucji wydziedziczenia.
Aby jednak móc kogoś wydziedziczyć, konieczne jest sporządzenie testamentu. Mało tego, spadkodawca musi podać solidne powody, dla których zechciał kogoś wydziedziczyć. Chodzi więc o wykazanie, że spełniono ustawowe przesłanki wydziedziczenia.
Wydziedziczenie – kiedy jest możliwe?
Wydziedziczyć można spadkobiercę, który:
- Dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
- Uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych;
- Wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
Choć istnieją pewne przesłanki, które należy spełnić, aby możliwe było wydziedziczenie kogoś, każdorazowo zasadność działania spadkodawcy rozstrzygana jest indywidualnie przez sąd.
Najczęstszym z powodów, dla których spadkodawcy decydują się na wydziedziczenie, są kwestie rodzinne lub wszelkiego rodzaju nałogi, np. alkoholizm lub narkomania. Wiele obowiązków rodzinnych wynika wprost z ustawy. Możemy zaliczyć do nich, chociażby obowiązki alimentacyjne czy wzajemny szacunek i wsparcie. Wieloletnie ich zaniechanie, może w spadkodawcy wywołać chęć wydziedziczenia.
Przebaczenie spadkodawcy a wydziedziczenie
Decyzje o wydziedziczeniu najczęściej podejmuje spadkodawca, który jest z daną osobą skonfliktowany. Po czasie jednak osoby te mogą się pojednać i wówczas wydziedziczenie staje się nieważne. Co do zasady, spadkodawca, który chce zmienić swoją decyzję w tym przedmiocie, musi zmienić, odwołać lub sporządzić nowy testament. Warto jednak zwrócić uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego, w której przedstawił on nieco odmienny pogląd. SN wskazał, że przebaczenie przez spadkobiercę może nastąpić po sporządzeniu testamentu wydziedziczającego, a forma specjalna nie jest wymagana.
