Tymczasowe aresztowanie jest bez wątpienia najsurowszym środkiem zapobiegawczym, jaki przewiduje polskie prawo karne. Jego celem jest zabezpieczenie prawidłowego biegu postępowania. Odizolowanie podejrzanego od jego codziennego życia i bliskich mu osób ma zapobiec zarówno jego ucieczce przed organami ścigania, jak i uchronić go od wpływu innych osób.
Tymczasowe aresztowanie – cel
W pierwszej kolejności należy odróżnić cel zastosowania tymczasowego aresztowania od jego funkcji. Przyjmuje się, że tymczasowe aresztowanie pełni funkcję zabezpieczenia osoby podejrzanego (oskarżonego) do celów postępowania przygotowawczego, jurysdykcyjnego i ewentualnego postępowania wykonawczego oraz zabezpieczenia postępowania przed matactwem ze strony podejrzanego i oskarżonego. Jego celem jest natomiast:
- Zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego;
- Zapobiegnięcie popełnieniu przez podejrzanego nowego, ciężkiego przestępstwa.
Tymczasowe aresztowanie – przesłanki
Tymczasowe aresztowanie powinno być zastosowane wyłącznie wtedy, gdy:
- Zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się podejrzanego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu;
- Zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne;
- Podejrzanemu grozi surowa kara, gdy zarzut obejmuje popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata;
- Wyjątkowo, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, a zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
Należy podkreślić, że tymczasowe aresztowanie powinno być stosowane w ostateczności. Wtedy, gdy inne środki zapobiegawcze o charakterze nieizolacyjnym będą niewystarczające dla zapewnienia prawidłowego biegu postępowania.
Prawa tymczasowo aresztowanego
Pomimo że podejrzany po zastosowaniu przedmiotowego środka zapobiegawczego jest nieco odizolowany od świata, nie oznacza to, że nie przysługują mu żadne prawa. Wręcz przeciwnie. Pierwszym, najważniejszym jego prawem jest możliwość skorzystania z pomocy obrońcy. Podejrzany może z obrońcą zarówno widywać się osobiście, jak i korespondować drogą telefoniczną lub listowną.
Podejrzany, który nie zgadza się z decyzją o zastosowaniu wobec niego tak surowego środka zapobiegawczego, ma także prawo do złożenia zażalenia na wydane postanowienie. Może on wnioskować zarówno o uchylenie, jak i zmianę tymczasowego aresztowania na inny, mniej dotkliwy dla niego, a także jego najbliższych, środek zapobiegawczy.
Oprócz powyższych uprawnień osoba tymczasowo aresztowana ma także prawo do widzeń z osobą najbliższą oraz kontaktów telefonicznych (za wcześniejszą zgodą), a także — jeżeli sytuacja tego wymaga — do opieki medycznej.
