Wykonanie kary pozbawienia wolności jest najczęściej związane z pobytem w zakładzie karnym. Jednak czasami mogą pojawić się trudności w realizacji wyroku i wówczas niezbędna okaże się przerwa w odbywaniu kary. Możliwość ta może pomóc w złagodzeniu negatywnych skutków wynikających z wyroku.
Wykonanie kary pozbawienia wolności
Kiedy wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności uprawomocni się, wówczas rozpocznie się etap odbywania kary. Zgodnie z art. 79 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, skazany na karę pozbawienia wolności na polecenie sądu zostaje zatrzymany i doprowadzony do aresztu śledczego.
Zgodnie z § 1a ww. przepisu, w uzasadnionym wypadku, na wniosek skazanego, sąd może wezwać skazanego do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym, położonym najbliżej miejsca jego stałego pobytu, wraz z dokumentem stwierdzającym tożsamość, jeżeli dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego uzasadniają przypuszczenie, że skazany stawi się na wezwanie. Zarządzenie wymaga uzasadnienia.
Zasady udzielania przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności
Kodeks karny wykonawczy przewiduje dwa rodzaje udzielenia skazanemu przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Ustawodawca wyróżnia tutaj sytuacje, w których przerwa musi być udzielona obligatoryjnie oraz te, w których sąd może, ale nie musi udzielić przerwy. Są to sytuacje fakultatywne.
Przerwa w wykonaniu kary – obligatoryjna
Sąd ma obowiązek odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej odbywanie tej kary. Zgodnie z przepisami, „za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo. (art. 150 § 2 k.k.w)”
W orzecznictwie wykształcił się pogląd, że nie każda choroba psychiczna skutkuje automatycznym odroczeniem wykonywania kary. Decyzję w tej sprawie podejmuje sąd. W celu dokonania właściwej oceny konieczne jest posiadanie specjalistycznej wiedzy z różnych dziedzin medycznych, zależnie od chorób skazanego. Dlatego też sąd powinien wyznaczyć biegłego lekarza. Oprócz wiedzy medycznej posiada on również informacje na temat warunków odbywania kary pozbawienia wolności i funkcjonowania służby zdrowia w więzieniu. W raporcie biegłego powinna znaleźć się informacja o przewidywanym czasie trwania choroby uniemożliwiającej odbycie kary lub o sugerowanym terminie kolejnego badania skazanego.
Przerwa w wykonaniu kary – fakultatywna
Artykuł 151 k.k.w. reguluje sytuacje, w których sąd może orzec przerwę w wykonaniu kary pozbawienia wolności fakultatywnie. Zgodnie z § 1 i 2 sąd może udzielić przerwy:
- jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki,
- wobec skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem,
- jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów,
przy czym szczegółowe warunki udzielenia przerwy w wymienionych sytuacjach różnią się.
W przepisach na próżno jest szukać znaczenia wyrażenia „zbyt ciężkie skutki”. Sąd, oceniając konkretny przypadek, korzysta z tzw. luzu decyzyjnego. Decyzja w tej sprawie, powinna jednak dążyć do wykonania wyroku bez zwłoki. Jednocześnie powinna realizować zasadę humanitaryzmu i poszanowania godności skazanego.
Należy podkreślić, że każda sytuacja jest inna i powinno się ją rozpatrywać indywidualnie. Udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności wymaga bardzo ważnych powodów oraz wnikliwej analizy ze strony sądu.
