W piątek, 28 lipca 2023 r. Sejm podjął decyzję o przyjęciu 5 z 17 poprawek Senatu dotyczących noweli Kodeksu cywilnego. Celem tych zmian jest zapewnienie lepszego zabezpieczenia spadkobierców. Zwłaszcza małoletnich i całkowicie ubezwłasnowolnionych. Drugim z celów jest graniczenie konieczności szukania dalekich krewnych spadkodawcy przez sądy.
Prawo spadkowe – nowe przepisy
Wprowadzone do nowelizacji przepisy dotyczą m.in. zadośćuczynień w sprawach cywilnych oraz przepisów o ustroju sądów, dotyczących przenoszenia referendarzy sądowych i delegowań sędziów sądów powszechnych do sądów administracyjnych, sędziów i prokuratorów wojskowych.
Jedną z kluczowych zmian wprowadzonych przez nowelę jest modyfikacja tzw. trzeciej grupy spadkowej. Obejmuje ona dziadków spadkodawcy oraz ich zstępnych, czyli potomków. Zgodnie z nowymi przepisami, krąg spadkobierców zostanie w tej grupie ograniczony do dziadków, rodzeństwa rodziców spadkodawcy oraz ich zstępnych.
Dlatego też dalsi zstępni dziadków spadkodawcy, tak zwani cioteczni lub stryjeczni wnuki i dalsze pokolenia, zostaną wyłączeni od dziedziczenia. Autorzy przepisów argumentują, że często nie utrzymują oni relacji ze spadkodawcą. Dlatego zmiana ta ma dostosować prawo spadkowe do rzeczywistych wzorców relacji rodzinnych w tej grupie spadkobierców.
Ta modyfikacja także przyczyni się do skrócenia czasu trwania postępowań i ograniczy potrzebę poszukiwania przez sąd dalszych krewnych spadkodawcy. Nie będzie już konieczności długotrwałego poszukiwania dalekich krewnych osoby zmarłej, którzy często nawet nie zdawali sobie sprawy z jej śmierci. Efektem nowych przepisów będzie znacznie szybsze załatwianie spraw spadkowych.
Ponadto nowelizacja umożliwi uznawanie za niegodne dziedziczenia osób, które „uporczywie uchylają się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego, określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem, albo inną umową”. Dotyczy to także osób, które uporczywie uchylają się od wykonywania obowiązku opieki nad spadkodawcą.
Inną z uchwalonych zmian dotyczy oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Obecnie spadkobiorcy mają sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedzieli się o śmierci spadkodawcy, na złożenie takiego oświadczenia. Jednak w sytuacji, gdy złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego, nowa nowelizacja zawiesza ten termin.
Jaki jest cel planowanych zmian?
Głównym celem nowelizacji jest rozwiązanie praktycznych problemów związanych z przepisami prawa spadkowego, które przyczyniają się do wzrostu liczby rozpatrywanych spraw. Dodatkowo zmiany mają na celu skrócenie czasu trwania postępowań spadkowych.
Zgodnie z doniesieniami PAP, nie zostały zaakceptowane pewne poprawki Senatu. Chodzi o te wykreślające kilka przepisów, które zostały dodane do nowelizacji podczas prac w Sejmie po pierwszym czytaniu. Biuro Legislacyjne Senatu wskazało wówczas, że te dodane zmiany wykraczają istotnie poza pierwotny zakres ustawy. Jest to niezgodne z zasadą rozpatrywania regulacji w trzech czytaniach, co uznano za niekonstytucyjne. Nowela zostanie teraz przekazana do podpisu prezydenta.
