Darowizna to czynność prawna, która z definicji opiera się na dobrowolnym i bezpłatnym przekazaniu majątku innej osobie. Czy jednak darczyńca może się rozmyślić? Czy istnieją sytuacje, w których darowiznę można skutecznie odwołać? Odpowiedź brzmi: tak. Polski Kodeks cywilny przewiduje kilka konkretnych przypadków, kiedy odwołanie darowizny jest możliwe – zarówno przed jej wykonaniem, jak i po nim. Sprawdź, kiedy i jak można to zrobić zgodnie z prawem.
Odwołanie darowizny niewykonanej – ochrona majątku darczyńcy
Zgodnie z art. 896 Kodeksu cywilnego, darczyńca ma prawo odwołać darowiznę, która nie została jeszcze wykonana, jeśli jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Chodzi o przypadki, gdy wykonanie darowizny wiązałoby się z naruszeniem podstawowych potrzeb życiowych darczyńcy lub uniemożliwiłoby mu realizację ustawowych obowiązków alimentacyjnych.
Przykład: Jeśli po zawarciu umowy darowizny darczyńca straci pracę, zachoruje lub spotka go inna trudna sytuacja życiowa, która obniży jego zdolność do samodzielnego utrzymania się – może zrezygnować z wykonania darowizny.
Odwołanie darowizny już wykonanej – rażąca niewdzięczność
Darowiznę można również odwołać po jej wykonaniu, ale tylko w wyjątkowych przypadkach. Art. 898 § 1 przewiduje taką możliwość, jeśli obdarowany dopuści się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności.
Co to oznacza? Rażąca niewdzięczność to m.in. przemoc, znieważenie, zaniechanie pomocy w potrzebie lub inne poważne naruszenia zasad współżycia społecznego wobec darczyńcy.
Art. 899 § 1 zastrzega jednak, że darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeśli darczyńca obdarowanemu przebaczył – nawet jeśli zrobił to bez pełnej zdolności do czynności prawnych, o ile miał „dostateczne rozeznanie”.
Co więcej, odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności musi nastąpić w ciągu roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o nagannym zachowaniu obdarowanego (art. 899 § 3).
Obowiązki obdarowanego wobec darczyńcy w niedostatku
Art. 897 Kodeksu cywilnego wprowadza mechanizm ochronny także po wykonaniu darowizny. Jeśli darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek zapewnić mu środki do życia – w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia.
Obdarowany może też wybrać inne rozwiązanie – zwrócić wartość otrzymanego świadczenia, co zwalnia go z obowiązku wspierania darczyńcy.
Darowizna ubezwłasnowolnionego – dodatkowe zabezpieczenie
Jeśli osoba, która dokonała darowizny, została później ubezwłasnowolniona, jej przedstawiciel ustawowy może żądać rozwiązania umowy, jeśli świadczenie było nadmierne i nie miało uzasadnionych pobudek. Jednak zgodnie z art. 901 § 2, żądanie to jest możliwe tylko w ciągu dwóch lat od wykonania darowizny.
Forma odwołania darowizny – liczy się pismo
Odwołanie darowizny, zgodnie z art. 900, musi przybrać formę pisemnego oświadczenia skierowanego do obdarowanego. Tylko taka forma zapewnia skuteczność prawną działania.
Kiedy odwołanie darowizny nie jest możliwe?
Na koniec warto wspomnieć o ważnym wyjątku. Jak stanowi art. 902, darowizna nie może zostać odwołana, jeśli została dokonana w celu wypełnienia obowiązku wynikającego z zasad współżycia społecznego – na przykład z moralnego obowiązku wsparcia kogoś bliskiego w trudnej sytuacji życiowej.
Podsumowanie
Odwołanie darowizny jest możliwe, ale tylko w określonych sytuacjach:
- gdy wykonanie darowizny zagraża bytowi darczyńcy,
- gdy obdarowany dopuści się rażącej niewdzięczności,
- gdy darczyńca popadnie w niedostatek,
- gdy przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej żąda rozwiązania umowy.
Zawsze należy pamiętać o formie pisemnej i terminach ustawowych. Jeżeli rozważasz odwołanie darowizny, warto skonsultować się z prawnikiem – każda sytuacja ma swoje indywidualne uwarunkowania.
