W ramach zasady równego udziału wszystkie aktywa i długi zgromadzone przez małżonków podczas małżeństwa uważane są za wspólny majątek małżeński. Oznacza to, że niezależnie od tego, kto był głównym zarabiającym, majątek ten jest traktowany jako wspólny. Tym samym podlega on podziałowi między małżonków np. w razie rozwodu. Istnieje jednak możliwość żądania ustalenia nierównego udziału w majątku wspólnym. Kiedy jest to możliwe? O tym poniżej.
Ogólna zasada
Zgodnie z art. 43 § 1 k.r.o., „oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym”. Brzmienie tego przepisu wskazuje także wprost, że w trakcie trwania małżeństwa w majątku wspólnym można wyróżnić udziały małżonków. Powyższy przepis odnosi się do sytuacji po ustaniu wspólności majątkowej. W czasie trwania wspólności majątek jest objęty wspólnością łączną, która ma charakter bezudziałowy.
Natomiast zgodnie z art. 35 k.r.o. w czasie trwania wspólności żaden z małżonków nie może rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzenia udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.
Należy więc pamiętać, że co do zasady zasada równych udziałów w majątku wspólnym obowiązuje niezależnie od przyczyny, która doprowadziła do ustania wspólności majątkowej. Wyjątek stanowi sytuacja, w której małżonkowie mieli podpisaną umowę majątkową małżeńską, powszechnie znaną jako intercyza.
Przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym
Ustawodawca wprowadził dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym:
- Ważne powody;
- Przyczynienie się małżonków do powstania majątku wspólnego.
Zasada równości udziałów w majątku wspólnym może zostać z ważnych powodów zmodyfikowana przez wskazanie, że udział jednego z małżonków jest większy niż drugiego. Jak jednak podkreśla SN, odejście od zasady równości udziałów możliwe jest jedynie wtedy, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie, w sposób rażący i uporczywy nie przyczynia się do powiększania majątku wspólnego stosownie do swych sił i możliwości zarobkowych.
Pojęcie ważnych powodów nie zostało dotychczas zdefiniowane przez ustawodawcę. Przyjęło się jednak, że szczególności stwierdzić należy, iż ważnym powodem jest rażące lub uporczywe naruszanie przez jednego z małżonków obowiązków wobec rodziny. Innym powodem może być długotrwała separacja zawiniona przez danego małżonka
Żądanie ustalania nierównych udziałów w majątku wspólnym może zostać zgłoszone w toku postępowania o podział majątku wspólnego małżonków lub też w nowym postępowaniu.
