W sytuacji, gdy zmarły zostawił po sobie długi, dorośli często odrzucają spadek, by uniknąć niekorzystnych konsekwencji finansowych. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy po odrzucającym spadek rodzicu do dziedziczenia automatycznie powoływane jest dziecko. W takiej sytuacji również trzeba działać szybko – i zgodnie z prawem.
Jeszcze do niedawna odrzucenie spadku w imieniu małoletniego niemal zawsze wiązało się z koniecznością wizyty w sądzie rodzinnym i uzyskania specjalnej zgody na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem dziecka. Rodzice musieli najpierw przejść procedurę w sądzie opiekuńczym, a dopiero później składać oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Sytuacja zmieniła się jednak po dużej nowelizacji prawa spadkowego, która weszła w życie w listopadzie 2023 r. Zmiany uprościły wiele formalności i w niektórych przypadkach pozwalają odrzucić spadek za dziecko bez udziału sądu.
Poniżej wyjaśniam, kiedy zgoda sądu jest potrzebna, kiedy nie trzeba o nią występować oraz jak poprawnie złożyć oświadczenie w imieniu małoletniego.
Czy zgoda sądu na odrzucenie spadku przez dziecko jest nadal potrzebna?
Zgodnie z ogólną zasadą rodzice nie mogą – bez zgody sądu – dokonywać czynności, które mogą w istotny sposób wpływać na majątek dziecka. Odrzucenie spadku jest właśnie taką czynnością.
Jednak po zmianach, które obowiązują od listopada 2023 r., ustawodawca przewidział istotne wyjątki, kiedy rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez konieczności sięgania po zgodę sądu opiekuńczego.
Kiedy zgoda sądu NIE jest wymagana?
Zgoda sądu opiekuńczego nie jest potrzebna, jeżeli:
- którykolwiek z rodziców z pełną władzą rodzicielską wcześniej sam odrzucił spadek,
- rodzice są zgodni co do odrzucenia spadku przez dziecko,
- wszyscy inni zstępni tych rodziców, którzy również by dziedziczyli, także spadek odrzucają.
W praktyce oznacza to, że jeśli rodzic odrzuca spadek, a w konsekwencji do dziedziczenia „wskakuje” dziecko – rodzice mogą od razu złożyć w jego imieniu oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Sąd będzie potrzebny wyłącznie wtedy, gdy:
- rodzice nie są zgodni, lub
- inne dziecko rodziców przyjmuje spadek (a nie odrzuca).
Co musi zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego?
Składając oświadczenie (w sądzie lub u notariusza), rodzic musi wskazać kilka kluczowych informacji:
- potwierdzić posiadaną władzę rodzicielską (i jej zakres),
- wskazać, że drugi rodzic wyraża zgodę na odrzucenie spadku — jeśli oświadczenie nie jest składane wspólnie,
- potwierdzić uprzednie odrzucenie spadku przez przynajmniej jednego z rodziców,
- oświadczyć, że inni zstępni (np. rodzeństwo dziecka) również odrzucili spadek,
- chyba że rodzice posiadają już stosowne zezwolenie sądu – wtedy powyższe informacje nie są konieczne.
Ten katalog informacji ma jedno zadanie: potwierdzić, że rodzice rzeczywiście działają w ramach nowych zasad i że formalnie nie jest konieczne angażowanie sądu rodzinnego.
Gdzie składa się oświadczenie i jaki jest termin?
Termin pozostaje niezmienny – 6 miesięcy
Rodzic ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko jest powołane do dziedziczenia, aby złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Po nowelizacji wystarczy, że przed upływem terminu złoży się wniosek do sądu o odebranie oświadczenia. Samo złożenie oświadczenia może nastąpić później.
Jeśli w danej sytuacji konieczne jest zdobycie zgody sądu opiekuńczego, termin zostaje zawieszony do czasu zakończenia tego postępowania.
Opłata
Opłata od wniosku do sądu o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł.
Czy oświadczenie można złożyć u notariusza?
Tak. Po zmianach w prawie nadal można odrzucić spadek w imieniu dziecka bezpośrednio u notariusza. To najczęściej najszybsza i najwygodniejsza metoda.
Trzeba jedynie pamiętać, że:
- jeśli w danej sytuacji nadal wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, notariusz poprosi o prawomocne postanowienie sądu,
- notariusz wyśle jeden wypis aktu do właściwego sądu spadku.
Warto wcześniej zadzwonić do kancelarii, aby ustalić listę potrzebnych dokumentów oraz umówić dogodny termin.
Dzięki zmianom rodzice mają dziś szybszą i mniej skomplikowaną drogę do zabezpieczenia majątku dziecka, szczególnie w sytuacji, gdy spadek wiąże się z ryzykiem długów.